Krótkowzroczność u dzieci – jak spowolnić jej rozwój?

Krótkowzroczności u dzieci nie da się cofnąć, ale można spowolnić jej rozwój. Najlepiej udokumentowane sposoby to codzienny czas na świetle dziennym (ok. 2 godzin), rozsądne nawyki przy nauce i ekranach oraz specjalne metody korekcji – na przykład okulary z technologią D.I.M.S. (MiyoSmart), przy których w dwuletnim badaniu klinicznym wada narastała średnio o 52% wolniej niż w zwykłych okularach. Ważne jest wczesne wykrycie i regularne kontrole.

Dlaczego krótkowzroczność u dzieci to coś więcej niż „słabszy wzrok”?

U dzieci krótkowzroczność (miopia) wynika najczęściej z tego, że gałka oczna rośnie za bardzo na długość. Okulary i soczewki kontaktowe pozwalają wyraźnie widzieć, ale same nie zatrzymują tego wzrostu. Według wytycznych International Myopia Institute (IMI) dziecku noszącemu zwykłe okulary jednoogniskowe wada zwykle rośnie o ok. 0,50–1,00 D na rok, a najsilniejszym czynnikiem szybkiej progresji jest młody wiek, w którym wada się pojawiła.

Wysoka wada w dorosłym życiu to nie tylko grubsze szkła. Metaanaliza Haarman i wsp. (2020) pokazała, że ryzyko poważnych chorób oczu rośnie razem ze stopniem krótkowzroczności:

*w przybliżeniu, na podstawie ilorazów szans z metaanalizy

Ta sama analiza wiąże krótkowzroczność z wyższym ryzykiem jaskry z otwartym kątem i zaćmy. Nie oznacza to, że każde krótkowzroczne dziecko będzie miało powikłania. Pokazuje jednak, że każda dioptria, której uda się uniknąć, ma znaczenie – również przy niskiej i średniej wadzie.

Ile dzieci ma krótkowzroczność? Prognozy na 2050 rok

Najczęściej cytowane dane pochodzą z metaanalizy Holdena i wsp. (2016), która objęła 145 badań i 2,1 mln osób. W 2000 roku krótkowzroczność miało ok. 23% ludzi na świecie. Według prognozy w 2050 roku będzie to prawie połowa populacji (ok. 4,8 mld osób), a wysoką krótkowzroczność (−5,00 D i więcej) będzie miało blisko 10% (ok. 938 mln).

Przegląd IMI z 2025 roku zwraca uwagę na pandemię COVID-19: kilka badań odnotowało wzrost krótkowzroczności, zwłaszcza u młodszych dzieci, po okresach lockdownu. To kolejny argument za tym, że styl życia ma realny wpływ na oczy.

Po czym poznać, że dziecko słabo widzi z daleka?

Dzieci rzadko mówią, że źle widzą – zakładają, że wszyscy widzą tak samo. American Optometric Association wymienia sygnały, które rodzice najczęściej zauważają przed rozpoznaniem krótkowzroczności:

• mrużenie oczu przy czytaniu lub oglądaniu telewizji,
• częste bóle głowy,
• przybliżanie przedmiotów do twarzy,
• gorsze wyniki w nauce lub krótsza koncentracja.

Szczególnie czujni powinni być rodzice, którzy sami są krótkowzroczni – wytyczne IMI wymieniają krótkowzroczność jednego lub obojga rodziców jako czynnik ryzyka. O tym, jak często badać wzrok dzieci bez objawów, piszę w artykule Jak często badać wzrok?.

Jak zapobiegać krótkowzroczności u dzieci? Codzienne nawyki

Ile czasu dziecko powinno spędzać na dworze?

Fot. OleksandrPidvalnyi / Pixabay

Czas na dworze to najlepiej udokumentowany sposób na opóźnienie pojawienia się krótkowzroczności. W badaniu z randomizacją przeprowadzonym w Chinach dodatkowe 40 minut zajęć na dworze w każdy dzień szkolny sprawiło, że w ciągu 3 lat wada pojawiła się u 30,4% dzieci, a w grupie kontrolnej – u 39,5%. Przegląd IMI z 2025 roku podaje, że w różnych badaniach więcej czasu na dworze zmniejszało częstość nowych przypadków o 16,5–50%.

Konsensus WSPOS z 2023 roku zaleca, by dzieci krótkowzrocznych rodziców spędzały co najmniej 2 godziny dziennie na świetle dziennym. Gdy wada już się pojawiła, dowody są mniej jednoznaczne – część badań pokazuje korzyść, część nie – ale tak niewielka zmiana nawyków i tak może pomóc.

Wskazówka: dwie godziny nie muszą być jednym blokiem. Spacer do szkoły zamiast podwożenia, przerwa na boisku, popołudnie na podwórku czy weekendowy wypad nad morze – to wszystko się sumuje.

Nauka i czytanie: odległość i przerwy

Nie chodzi o to, żeby dziecko mniej się uczyło. Metaanaliza Huang i wsp. (2015) wykazała, że więcej pracy z bliska wiąże się z większym ryzykiem krótkowzroczności. Wytyczne IMI wskazują dwa nawyki, na które warto zwrócić uwagę: czytanie z odległości mniejszej niż 20 cm oraz czytanie bez przerwy dłużej niż 45 minut. W praktyce sprawdzają się:

• przerwy co jakiś czas i spojrzenie w dal, najlepiej przez okno,
• książka lub zeszyt w odległości mniej więcej łokcia od oczu,
• dobre oświetlenie – konsensus WSPOS wskazuje, że unikanie czytania przy słabym świetle, zwłaszcza wieczorem w łóżku, może działać ochronnie.

Czy smartfon i tablet powodują krótkowzroczność?

Metaanaliza z 2021 roku (Foreman i wsp.) wykazała związek między czasem spędzanym ze smartfonem lub tabletem a krótkowzrocznością, silniejszy, gdy doliczano też komputer. Przegląd IMI z 2025 roku podkreśla jednak, że wyniki badań są niespójne i nie wiadomo, czy ekran jest gorszy niż zwykłe czytanie. Wzrost liczby przypadków w Azji Wschodniej zaczął się, zanim smartfony stały się powszechne. Samo ograniczenie ekranów raczej nie wystarczy – warto łączyć je z czasem na dworze.

Nie pomogą też okulary z filtrem światła niebieskiego – konsensus WSPOS zalicza je do metod bez wpływu na rozwój krótkowzroczności. Więcej o tym w artykule Okulary z filtrem światła niebieskiego – czy warto?.

Jak spowolnić krótkowzroczność u dzieci? Metody kontroli

Gdy krótkowzroczność już się pojawiła i narasta, sama zmiana nawyków zwykle nie wystarcza. Dziś mamy kilka metod o udokumentowanym działaniu. Różnią się sposobem działania i tym, kto je prowadzi:

Konsensus WSPOS wymienia też metody, które nie działają albo działają minimalnie: celowe niedokorygowanie wady, okulary „otworkowe”, okulary z filtrem światła niebieskiego oraz zwykłe soczewki kontaktowe jednoogniskowe.

Okulary MiyoSmart (D.I.M.S.) – co pokazały badania?

Soczewki D.I.M.S. przebadano w dwuletnim badaniu z randomizacją i podwójnie ślepą próbą (Lam i wsp., British Journal of Ophthalmology, 2020). Wzięło w nim udział 183 dzieci w wieku 8–13 lat z krótkowzrocznością od −1,00 do −5,00 D. Po dwóch latach:

• wada narosła średnio o −0,41 D w grupie D.I.M.S. i o −0,85 D w zwykłych okularach – to o 52% wolniej,
• oko wydłużyło się o 0,21 mm zamiast 0,55 mm – o 62% mniej,
• u 21,5% dzieci w okularach D.I.M.S. wada w ogóle nie wzrosła (w grupie kontrolnej – u 7,4%).

W sześcioletniej obserwacji tych samych dzieci (Lam i wsp., Scientific Reports, 2023) efekt utrzymywał się u tych, które nosiły okulary D.I.M.S. przez cały czas. Po odstawieniu soczewek nie zaobserwowano efektu z odbicia, czyli gwałtownego przyspieszenia wady, a funkcje widzenia pozostały w normie.

Warto znać też ograniczenia. Badania prowadzono w Hongkongu u dzieci pochodzenia chińskiego. Wytyczne IMI przypominają, że efekt u konkretnego dziecka może być większy lub mniejszy niż średnia. Liczy się też regularne noszenie – w badaniu dzieci nosiły okulary ponad 15 godzin dziennie. Konsensus WSPOS podaje, że najczęstszą uwagą dzieci było lekkie rozmycie przy patrzeniu bokiem, odczuwane raz lub dwa razy dziennie.

W naszym salonie jesteśmy autoryzowanym salonem MiyoSmart. Soczewki są dostępne także w wersji fotochromowej i barwionej. Badamy dzieci od 10. roku życia – u młodszych diagnostykę prowadzi okulista dziecięcy, a okulary MiyoSmart wykonujemy na jego zlecenie.

Atropina, ortokorekcja, soczewki kontaktowe – rozmowa z okulistą

Krople z atropiną w niskim stężeniu to lek, więc decyzję o nim podejmuje lekarz okulista. Konsensus WSPOS podaje skuteczność niskich stężeń na poziomie 30–60%, a wytyczne IMI jako najczęstsze działania niepożądane wymieniają przejściowe pieczenie, nieostre widzenie i wrażliwość na światło. Ortokeratologia według WSPOS spowalnia narastanie wady średnio o ok. 50% w ciągu 2 lat, ale wiąże się z wyższym ryzykiem zakażenia rogówki niż soczewki noszone w dzień. Miękkie soczewki do kontroli miopii spowalniają progresję średnio o ok. 36%.

Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego podkreślają, że ostateczną decyzję o metodzie leczenia podejmuje lekarz okulista – biorąc pod uwagę wiek dziecka, moment pojawienia się wady i tempo jej narastania. Te metody nie są usługami naszego salonu, ale chętnie wyjaśnię, czym się różnią, i podpowiem, kiedy warto o nie zapytać lekarza.

Czy słabsze okulary hamują wadę? Dlaczego niedokorygowanie to mit

Wciąż zdarza się słyszeć, że dziecku lepiej dać „trochę słabsze” okulary, żeby oko „się nie przyzwyczajało”. Badania tego nie potwierdzają. Konsensus WSPOS wskazuje, że niedokorygowanie może przyspieszać wadę albo nie mieć na nią wpływu – i nie powinno być dłużej zalecane. Wytyczne IMI zalecają, by dziecko nosiło pełną korekcję przez cały czas. Do tego dziecko, które nie widzi ostro tablicy, po prostu gorzej funkcjonuje w szkole.

Jak często kontrolować wzrok dziecka z krótkowzrocznością?

Krótkowzroczność u dzieci zmienia się szybko, dlatego jedno badanie nie wystarczy. Wytyczne IMI przewidują dla okularów do kontroli krótkowzroczności wizytę po ok. miesiącu, a potem kontrole co 6 miesięcy. Przy atropinie pierwsza kontrola wypada już po kilku dniach. Raz w roku, albo gdy są wskazania, zaleca się badanie refrakcji po kroplach porażających akomodację i badanie dna oka na rozszerzonej źrenicy – w Polsce optometrysta może stosować krople rozszerzające źrenicę tylko na zlecenie lekarza okulisty, więc to badanie planuje się we współpracy z nim. Jeśli wada mimo leczenia dalej szybko narasta, wytyczne IMI zalecają zmianę lub połączenie metod.

Podczas kontroli porównujemy nie tylko moc okularów. Sprawdzamy, jak dziecko widzi z bliska i z daleka i jak współpracują oczy. Pełne badanie wzroku w naszym gabinecie trwa ok. 60 minut i obejmuje szczegółowy wywiad, autorefraktometrię na urządzeniach HUVITZ, ocenę widzenia obuocznego oraz testy specjalistyczne.

Kontrola krótkowzroczności w Gdyni

Jeśli Twoje dziecko ma co najmniej 10 lat i nosi okulary na krótkowzroczność, a wada rośnie z roku na rok – albo właśnie zauważasz pierwsze sygnały – umów wizytę w Lumenia Optica przy ul. Świętojańskiej 5–7 w Gdyni. Sprawdzimy, jak szybko zmienia się wada, omówimy codzienne nawyki i dobierzemy odpowiednią korekcję, w tym okulary MiyoSmart. Gdy potrzebna będzie konsultacja lekarska, powiem, z czym udać się do okulisty. Szczegóły znajdziesz na stronie kontrola krótkowzroczności, a gotowe oprawki dla najmłodszych w zakładce okulary dla dzieci. Wizytę umówisz online przez ZnanyLekarz lub telefonicznie: +48 510 382 370.