Jak często badać wzrok? Zalecenia dla dzieci, dorosłych i osób po 40.

Dorosły bez dolegliwości i bez czynników ryzyka powinien badać wzrok co najmniej co 2 lata, a po 65. roku życia – co roku. Dzieci w wieku szkolnym warto badać raz w roku, a osoby z cukrzycą, jaskrą w rodzinie, dużą wadą wzroku albo noszące soczewki kontaktowe – co najmniej raz w roku lub tak często, jak zaleci specjalista. Jeśli wzrok nagle się pogarsza, nie czeka się na żaden termin kontroli.

W gabinecie często słyszę pytanie: „Skoro dobrze widzę, to po co mam się badać?”. Odpowiedź jest prosta – wiele wad i chorób oczu rozwija się powoli i długo nie daje objawów. Poniżej zebrałam zalecenia towarzystw naukowych w jednym miejscu, a na końcu podpowiadam, jak przygotować się do wizyty, żeby badanie dało jak najwięcej.

Jak często badać wzrok? Tabela zaleceń według wieku

Najbardziej szczegółowe zalecenia publikuje American Optometric Association (AOA). Rozróżnia ona osoby bez dolegliwości i bez czynników ryzyka oraz osoby z grupy ryzyka.

Źródło: AOA. Osoby po zabiegach laserowej korekcji wzroku (LASIK, PRK, SMILE) AOA zaleca badać co 1–2 lata.

Czynniki ryzyka u dorosłych to m.in.: choroby oczu u Ciebie lub w rodzinie, cukrzyca i inne choroby ogólne wpływające na oczy, leki o możliwych skutkach ubocznych dla wzroku, praca wymagająca dużego wysiłku wzrokowego lub niebezpieczna dla oczu, noszenie soczewek kontaktowych, duża lub postępująca wada wzroku, przebyte urazy i operacje oczu oraz widzenie tylko jednym okiem.

American Academy of Ophthalmology (AAO), czyli towarzystwo okulistów, podaje nieco inne odstępy dla pełnego badania okulistycznego: u zdrowych osób przed 40. rokiem życia co 5–10 lat, z badaniem przesiewowym w kierunku chorób oczu najpóźniej w wieku 40 lat, a po 65. roku życia co rok–dwa. Te zalecenia się nie wykluczają: badanie refrakcji u optometrysty co 2 lata pilnuje aktualnej korekcji, a badanie okulistyczne – zdrowia oka.

Badanie wzroku u dzieci – kiedy pierwszy raz?

Dzieci rzadko mówią, że źle widzą – nie mają porównania i uznają rozmazany obraz za normę. Dlatego badanie nie powinno zależeć od tego, czy dziecko się skarży.

Niemowlęta i przedszkolaki

Według AOA pierwsze badanie przypada między 6. a 12. miesiącem życia, kolejne – co najmniej raz między 3. a 5. rokiem życia. W tym wieku szuka się przede wszystkim zeza i niedowidzenia (amblyopii). National Eye Institute podkreśla, że leczenie niedowidzenia działa najlepiej, gdy zaczyna się je wcześnie, a u dorosłych jest zwykle mniej skuteczne. Objawy bywają trudne do zauważenia – rodzice często dowiadują się o problemie dopiero podczas badania.

W Lumenia Optica badamy dzieci od 10. roku życia. Młodsze dzieci, zwłaszcza przedszkolaki, warto zbadać u okulisty dziecięcego.

Dzieci w wieku szkolnym

AOA zaleca badanie przed rozpoczęciem nauki w szkole, a potem co roku aż do 18. roku życia. To okres, w którym często pojawia się i postępuje krótkowzroczność – więcej piszę o tym we wpisie krótkowzroczność u dzieci, a o metodach jej spowalniania na stronie kontrola krótkowzroczności.

Na co zwrócić uwagę w domu:

• mrużenie oczu, zasłanianie jednego oka, przechylanie głowy,
• siadanie bardzo blisko telewizora lub trzymanie książki tuż przy twarzy,
• częste pocieranie oczu, łzawienie, skargi na bóle głowy po lekcjach,
• trudność z przepisywaniem z tablicy.

Jak często badać wzrok po 40. roku życia?

Około czterdziestki pojawia się prezbiopia, potocznie „za krótkie ręce”. AAO wyjaśnia, że zaczyna się zwykle wkrótce po 40. roku życia: soczewka oka twardnieje i coraz gorzej zmienia kształt, więc ostre widzenie z bliska staje się trudniejsze. To naturalny proces starzenia, którego nie da się zatrzymać – można go natomiast dobrze skorygować.

Fot. jan_photo / Pixabay

Typowe sygnały to odsuwanie telefonu lub menu na odległość wyciągniętej ręki, potrzeba mocniejszego światła do czytania i zmęczenie oczu po pracy przy biurku. W tym wieku moc korekcji do bliży zmienia się stopniowo przez kolejne lata, dlatego badanie co 2 lata (a przy dolegliwościach – wcześniej) ma realne znaczenie. Rozwiązaniem mogą być okulary progresywne albo soczewki biurowe do pracy przy komputerze.

AAO zaleca też, by około 40. roku życia wykonać badanie przesiewowe w kierunku chorób oczu u okulisty, nawet jeśli nic nie dolega.

Po 60. roku życia: zaćma, AMD i jaskra

Z wiekiem rośnie ryzyko chorób, które na początku przebiegają bezobjawowo:

• Zaćma – według NEI jest bardzo częsta w starszym wieku, a do 80. roku życia większość osób ma zaćmę lub przeszła jej operację. Wczesne sygnały to olśnienie przez reflektory i lampy, wyblakłe kolory i potrzeba częstej zmiany mocy okularów.
• AMD (zwyrodnienie plamki związane z wiekiem) – częściej dotyczy osób po 55. roku życia. Wczesna postać nie daje objawów; falujące proste linie to sygnał, by pilnie zgłosić się do okulisty.
• Jaskra – NEI wymienia wiek powyżej 60 lat jako czynnik ryzyka. Na początku zwykle nie daje żadnych objawów.

Dlatego po 65. roku życia zarówno AOA, jak i AAO zalecają kontrolę co rok (AAO: co rok–dwa).

Cukrzyca i jaskra w rodzinie – kiedy badać się częściej?

Cukrzyca. National Eye Institute zaleca osobom z cukrzycą pełne badanie oka z rozszerzeniem źrenic co najmniej raz w roku, a przy zaawansowanej retinopatii – nawet co 2–4 miesiące. Wczesna retinopatia cukrzycowa zwykle nie daje objawów; czasem jedynym sygnałem są wahania ostrości widzenia, które przychodzą i odchodzą. Takie badanie wykonuje okulista – optometrysta może sprawdzić ostrość widzenia i dobrać korekcję, ale nie zastąpi oceny dna oka u lekarza.

Jaskra w rodzinie. Rodzinne występowanie jaskry to jeden z głównych czynników ryzyka. NEI zaleca osobom z grupy podwyższonego ryzyka pełne badanie z rozszerzeniem źrenic co 1–2 lata – i zapytanie okulisty, jak często w Twoim przypadku.

Wskazówka: zanim przyjdziesz na badanie, zapytaj rodziców i rodzeństwo, czy ktoś choruje na jaskrę, AMD lub miał operację zaćmy w młodym wieku. Ta jedna informacja z wywiadu potrafi zmienić zalecany odstęp między kontrolami.

Soczewki kontaktowe – kontrola co najmniej raz w roku

AAO zaleca osobom noszącym soczewki kontaktowe wizytę u specjalisty co roku, a AOA zalicza noszenie soczewek do czynników ryzyka, czyli kontrola co najmniej raz w roku. Podczas kontroli sprawdza się nie tylko moc, ale też dopasowanie i stan samych soczewek, sposób i czas ich noszenia oraz to, jak wygląda pielęgnacja. Jeśli zaczynasz przygodę z soczewkami, zajrzyj do wpisu soczewki kontaktowe po raz pierwszy i na stronę dobór soczewek kontaktowych.

Kierowcy – jak dobrze trzeba widzieć, żeby prowadzić?

Polskie przepisy określają minimalne wymagania dla kierowców. Dla prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T obuoczna ostrość wzroku nie może być mniejsza niż 0,5 po korekcji, a poziome pole widzenia musi wynosić co najmniej 120°. Dla kategorii C i D wymagana obuoczna ostrość to co najmniej 0,8. Korekcja może być okularowa lub soczewkami kontaktowymi, pod warunkiem dobrej tolerancji.

Orzeczenie do prawa jazdy wydaje uprawniony lekarz – optometrysta takiego zaświadczenia nie wystawia. Badanie u optometrysty pozwala jednak sprawdzić, czy Twoja obecna korekcja jest aktualna. Jeśli jeździsz po zmroku i oślepiają Cię reflektory, to dobry powód, by zbadać wzrok wcześniej – olśnienie bywa wczesnym objawem zaćmy.

Jak przygotować się do badania wzroku

Dobrze przygotowany pacjent to dokładniejsze badanie. Zabierz ze sobą:

1. Wszystkie okulary, których używasz – do dali, do czytania, do komputera, przeciwsłoneczne korekcyjne. Porównanie z nową korekcją dużo mi mówi.
2. Informacje o soczewkach kontaktowych – opakowanie lub blister z parametrami (moc, krzywizna, średnica, nazwa), nazwę płynu, którego używasz.
3. Poprzednie wyniki badań wzroku, jeśli je masz.
4. Listę przyjmowanych leków i chorób przewlekłych – niektóre leki mają skutki uboczne dotyczące oczu, a AOA wymienia je wśród czynników ryzyka.
5. Wiedzę o chorobach oczu w rodzinie (jaskra, AMD, zez, duże wady).
6. Opis swojego dnia – ile godzin spędzasz przy ekranie, w jakiej odległości jest monitor, czy dużo jeździsz nocą, jakie masz hobby. To pomaga dobrać korekcję do realnych potrzeb.

Nosisz soczewki kontaktowe? Przeczytaj przed wizytą

Soczewki kontaktowe wpływają na kształt rogówki – amerykańska FDA podaje, że zmiana może utrzymywać się nawet do kilku tygodni po ich odstawieniu, najdłużej w przypadku soczewek twardych i sztywnych gazoprzepuszczalnych (RGP). Dlatego:

• Na badanie wzroku z doborem okularów przyjdź w okularach, a miękkie soczewki zdejmij z wyprzedzeniem – dokładny czas podamy przy umawianiu wizyty.
• Na kontrolę soczewek kontaktowych zapytaj przy rejestracji, czy przyjść w soczewkach – czasem chcę ocenić, jak soczewka układa się na oku po kilku godzinach noszenia.
• Jeśli nosisz soczewki twarde lub ortokeratologiczne, koniecznie powiedz o tym wcześniej – zalecenia są wtedy inne.
• Zabierz pojemnik na soczewki i okulary, żeby po badaniu było w czym wrócić do domu.

Kiedy nie czekać na termin kontroli?

Zalecane odstępy dotyczą osób bez dolegliwości. Nagłe pogorszenie lub utrata widzenia, błyski i „zasłona” w polu widzenia, silny ból i zaczerwienienie oka czy uraz to sytuacje, w których trzeba pilnie jechać do okulisty lub na SOR, a nie umawiać się do optyka. Szczegółowo opisuję to we wpisie optometrysta czy okulista – do kogo z problemem ze wzrokiem.

Badanie wzroku w Gdyni – umów się

Jeśli od ostatniego badania minęły ponad 2 lata albo coś w widzeniu się zmieniło, zapraszam do gabinetu przy ul. Świętojańskiej 5–7 w Gdyni. Pełne badanie wzroku trwa około godziny, wykonuję je na urządzeniach HUVITZ i kończę indywidualnym doborem korekcji. Badamy od poniedziałku do piątku w godz. 10–18 i w soboty w godz. 10–14 – termin zarezerwujesz przez ZnanyLekarz lub pod numerem +48 510 382 370.